ြမန်မာနိုင်ငဳအတွက် သတင်ဵအချက်အလက်ရယူပိုင်ခွငဴ်လမ်ဵညဃန်
စပ်လျဉ်ဵေသာ အတိတ်ြဖစ်ရပ်မျာဵ၏ အချက်အလက်အမှန်ကို သိရန်အတွက် မည်သူကမျှ မပယ်ဖျက်
နိုင်ေသာ ရပိုင်ခွငဴ်သည် လူတုင
ိ ်ဵ၌ ရှိေလ၏။
အမှန်တရာဵကို သိပိုင်ခွငဴ်အာဵ အြပညဴ်အဝ ထိေရာက်စွာ
ကျငဴ်သုဳဵြခင်ဵြဖငဴ်ထပ်တလဲလဲ ချိုဵေဖာက်မငမျာဵမှ အေရဵပါေသာ ကာကွယ်မငတစ်ခုကို ေပဵစွမ်ဵနိုင်၏။5
မ ကာေသဵမီကပင် သတင်ဵအချက်အလက်ရယူပိုင်ခွငဴ်နှငဴ် နီဵကပ်စွာဆက်စပ်ေနေသာ အမှန်တရာဵကို သိရှိ
ပိုင်ခွငဴ်အာဵ လူ့အခွငဴ်အေရဵဆိုင်ရာ အေမရိကတိုက်နိုင်ငဳမျာဵ၏ တရာဵရုဳဵနှငဴ် လူ့အခွငဴ်အေရဵဆိင
ု ်ရာ ဥေရာပ
တရာဵရုဳဵ နှစ်ခုလုဳဵက အသွင်ကူဵေြပာင်ဵေရဵကာလ တရာဵမျှတမင အေြခအေနမျာဵတွင် အတည်ြပုခဲဴသည်။
၁၊ ၅။ အုပ်ချုပ်ေရဵနှင ဴ် အဖွဲ့အစည်ဵလုပ်ငန်ဵဆိုင်ရာ စွမ်ဵေဆာင်ရည်ြမစငဴ်တင်ြခင်ဵ
သတင်ဵအချက်အလက်စနစ်မျာဵ ရယူပိုင်ခွငဴ်ကို ထိေရာက်စွာအေကာင်အထည်ေဖာ်ရာ၌ အချို့ေသာ အရင်ဵ
အြမစ်မျာဵ လိုအပ်ေသာ်လည်ဵ လူထုကကီဵ ကပ်မငကို တိုဵြမစငဴ်ေပဵြခင်ဵြဖငဴ် အဆိပ
ု ါစနစ်မျာဵ၏ ထိေရာက်မငကို
လည်ဵ
ြမစငဴ်တင်ေပဵနိုင်ေ ကာင်ဵ
အေထာက်အထာဵမျာဵရှိ၏။
လုပ်ငန်ဵစဉ်မျာဵကို
ကညဴ်ရငစစ်ေဆဵရာ၌
“မျက်လုဳဵသစ်မျာဵ” အစုဳလိုက် ရှိြခင်ဵက ယင်ဵတို့ကို ြမစငဴ်တင်ရန်အတွက် အသုဳဵဝင်ေသာ သွင်ဵအာဵစုမျာဵကို
ြဖစ်ေပါ်ေစနိုင်၏။ အြပုသေဘာေဆာင်ေသာ ေဝဖန်ချက်မျာဵသည် အမမဲ���ေစ ေကျနပ်လက်ခဳဖွယ် မဟုတ်
ေသာ်လည်ဵ အြပုသေဘာေဆာင်ေသာ ေြပာင်ဵလဲမငမျာဵကို ေဖာ်ေဆာင်ဖို့ရန် အေရဵကကီဵလှ၏။ ထို့အြပင်
သတင်ဵအချက်အလက်စနစ်ကို လည်ပတ်ပိုင်ခွငဴ်ြဖငဴ် လူထု၏တာဝန်ခဳမငကို ြမစငဴ်တင်ေပဵြခင်ဵသည် ထိေရာက်
မငနှငဴ် အရင်ဵအြမစ်စီမဳခန့်ခွဲမငအေပါ် ဝန်ထမ်ဵမျာဵ၏ သေဘာထာဵမျာဵအေပါ် သက်ေရာက်မငမျာဵ ရှိနိုင်၏။
ဝန်ထမ်ဵတစ်ဦဵသည် ၎င်ဵတို့၏ ကကီဵ ကပ်ေရဵမှူဵက အနီဵတွင် ရပ်ေနပါက ပို၍ အလုပ်ကကိုဵစာဵနိုင်သည်
ဆိသ
ု ညဴ်အတိုင်ဵပင် အရာရှိတစ်ဦဵ၏ လုပ်ေဆာင်မငမျာဵသည် အမျာဵြပည်သူက ကညဴ်ရငစစ်ေဆဵြခင်ဵခဳအပ်
သည် ဟူေသာ အသိဉာဏ်က ၎င်ဵတို့၏လုပ်ငန်ဵတွင် ပိုမိုဂရုစိုက်၍ တရာဵမျှတမင ရှိေစရန်နှငဴ် ြပည်သူ့အရင်ဵ
အြမစ်မျာဵကို မည်ကဲဴသို့သုဳဵစွဲသည်ကို ပိုမို ဂရုစိုက်ရန် ဦဵတည်ေဆာင်ရွက်ေစနိုင်မည်။
၁၊ ၆။ ဂုဏ ်သိက္ခာနှငဴ် ပုဂ္ဂလရည်မ ှန်ဵချက်မ ျာဵ
ြပည်သူ့အာဏာပိုင်မျာဵက
ထိန်ဵချုပ်ထာဵေသာ
မိမိကိုယ်တိုင်နှငဴ်ပတ်သက်ေသာ
အချက်အလက်မျာဵကို
ရယူပိုင်ခွငဴ်သည် လူတစ်ဦဵ၏ အေြခခဳလူ့ဂုဏ်သိက္ခာ တစ်စိတ်တစ်ေဒသပင် ြဖစ်၏။ ယင်ဵသည် ပုဂ္ဂိုလ်ေရဵ
အရ ဆုဵဳ ြဖတ်ချက်မျာဵချရာတွင်လည်ဵ အေထာက်အကူြဖစ်ေစနိုင်၏။ ဥပမာအာဵြဖငဴ် လူတစ်ဦဵချင်ဵစီက ၎င်ဵ
တို့၏ ေဆဵဘက်ဆုင
ိ ်ရာ မှတ်တမ်ဵမျာဵကို မရယူနိုင်ပါက ေဆဵကုသမင၊ ေငွေ ကဵဆိုင်ရာ အစီအစဉ်ဆြွဲ ခင်ဵ
5
Report of the independent expert to update the Set of principles to combat impunity, Diane
Orentlicher: Addendum, Updated Set of principles for the protection and promotion of human
rights through action to combat impunity, 8 February 2005, E/CN.4/2005/102/Add.1, Principle 2,
https://undocs.org/E/CN.4/2005/102/Add.1.
The Centre for Law and Democracy a non-profit human rights organisation working
internationally to provide legal expertise on foundational rights for democracy.
5