“အခ နမီ ပငဆငခွင” အစု်းရသကတမ်း ၄ နှစ အတွင်း လွတလပစွွာထုတဖ ွာဖ ပွာဆုခွငကု ဆန်းစစ ခင်း ၂.၃။ အမျ ်းသွာ်းမှတတမ်းနှင့် ဖမွာကွန်းဥပဖဒ ၁၉၉၀ ခုနှစတွင နုငငံဖတွာဖငမ ပပ ပွာ်းမှု တညဖဆွာကဖရ်းအ ွွဲ့က ပဌွာန်းခ့်ဖသွာ အမျ ်းသွာ်းမှတတမ်း နှင့် ဖမွာကွန်းဥပဖဒကု အစွာ်းထု်း ပငဆငသည့်အဖန င့် အမျ ်းသွာ်းမှတတမ်းနှင့် ဖမွာကွန်းဥပဖဒအသစကု ၂၀၁၉ ခုနှစ၊ ဒီဇင ွာလတွင အတည ပ ပဌွာန်းခ့်သည။ ဥပဖဒတွင ပဌွာန်းချကမျွာ်းအရ ပညသလထုသည သတင်း အချကအလကမျွာ်းကု လုံဖခ ဖ ြုံ ရ်းသကတမ်းအဆင့်ကုနလွနဖပီ်းမှသွာ ကကည့်ရှုခွင့်၊ အသု်းံ ပ ခွင့်ရှမည စသည။ လုံဖခ ြုံဖရ်းသကတမ်းအဆငမ ့် ျွာ်းကုလည်း ပုဒမ ၁၂ တွင (က)ထပတန်းလျှ ွဲ့ က ှ အဆင့် စလျှင နှစဖပါင်း ၃၀၊ (ခ)လျှ ွဲ့ က ှ အဆင့် စလျှင ၂၅ နှစ၊ (ဂ)အတွင်းဖရ်းအဆင့် စလျှင နှစဖပါင်း ၂၀၊ (ဃ)ကနူ့သတအဆင့် စ လျှင ၅ နှစ ဟ၍ သတမှတ ပဌွာန်းထွာ်းသည။ ထုို့ ပင ပုဒမ ၁၃(က)တွင ဖ ွာ ပချကအရ အမျ ်းသွာ်းမှတတမ်း နှင့် ဖမွာကွန်းတက ု ဦ်းစီ်းဌွာနသည လုံဖခ မ ြုံ ှုအဆင့်သကတမ်းကုနဆုံ်းဖပီ်း စဖသွာ ဖမွာကွန်းမျွာ်းကု ကကည့်ရှုခွင၊့် အသုံ်း ပ ခွငက ့် ု ဆကလကကနူ့သတထွာ်းနုငသည။ ထဖ ုို့ ကကွာင့် အဆုပါဥပဖဒသည အစု်းရထံ ပညသလထု၏ သတင်းအချကအလကရပုငခွင့်ကု ငင်းဆုပတပငနုငရန အခွငအ ့် ွာဏွာ အ ပညအ ့် ဖပ်းအပသကသ ့် ုို့ စဖန သည။ လကရှဥပဖဒအရ အစု်းရသည မညသည့်သတင်းအချကအလကကုမဆု “ထပတန်းလျှ ွဲ့ က ှ အဆင့်” အ စ သတမှတနုငဖပီ်း၊ အဆုပါအချကအလကကု နှစဖပါင်း (၃၀) သမ ုို့ ဟုတ ထုို့ထကဖကျွာလွန၍ ထန်းချ ပ ုံ်းကွယ ထွာ်းနုငမည စသည။ အစု်းရ၏ဆုံ်း တချကကု ပနလညသုံ်းသပရန အခွင့်အလမ်းကု ဥပဖဒတွင နတီ်းဖပ်း ထွာ်း ခင်းမရှဖပ။ ထဖ ုို့ ကကွာင့် အစု်းရ၏ အကျင့်ပျက ခစွာ်းမှုမျွာ်း၊ စီမံခနူ့ခမှု ွ အမှွာ်းမျွာ်း နှင့် လူ့အခွင့်အဖရ်းချ ်း ဖ ွာကမှုမျွာ်းကု ုံ်းကွယပစရန “ထပတန်းလျှ ွဲ့ က ှ အဆင့်” သတမှတဖသွာစနစကု လွယကစွွာပင တလွအသုံ်း ချနုငမည စသည။ ထုို့ဖကကွာင့် အမျ ်းသွာ်းမှတတမ်းနှင့် ဖမွာကွန်းဥပဖဒကု လူ့အခွငအဖရ်း၊ ့် ဒီမုကဖရစီစံနှုန်းမျွာ်းနှင့်အညီ ပငဆင ဖပီ်း သတင်းအချကအလကရပုငခွင့်ဥပဖဒ (Right to Information law) စဖ မွာကဖရ်းကု ဆကလက အဖကွာငအထညဖ ွာ ဖဆွာငရွ ကသငပ ့် ါ သည။ ၂.၄။ ရွာဇသတကကီ်း ပုဒမ ၅၀၅ (က)၊ (ခ) နှင့် (ဂ) တို့ု င့် တရွာ်းစွဆမ ု ှု စစဥမျွာ်း ရွာဇသတကကီ်းပုဒမ ၅၀၅ သည အမျွာ်း ပညသ၏ အကျ ်းပျကဆီ်းမှုကု စဖစဖသွာ ဖ ွာ ပချကကု စဖစ၊ ဖကွာ လဟွာလကု စဖစ၊ သတင်းကု စဖစ ထုတ ပနဖကကညွာရွာတွင သမ ုို့ ဟုတ နူ့ချီရွာတွင (က) တပမဖတွာ၏ အကျ ်းစီ်းပွွာ်း ပျကစီ်းဖအွာငလှုံဖဆွာလျှင (သုို့မဟုတ) ကကံဖဆွာငလျှင (ခ) နုငငံဖတွာအစု်းရနှင့် နုငငံဖတွာ ဖငမ ပပ ပွာ်းဖရ်းကု ထခုကဖအွာငကကံဖဆွာငလျှင (သမ ုို့ ဟုတ) လုပဖဆွာငလျှင (ဂ) လမျ ်းစုတစခုနှင့်တစခု ပစမှုကျြူ်းလွနရနလှုံွဲ့ဖဆွာလျှင (သမ ုို့ ဟုတ) ကကံဖဆွာငလျှင ထုသကု ၂ နှစအထ ဖထွာငဒဏတစမျ ်းမျ ်း စ ဖစ၊ ဖငွဒဏ စဖစ၊ ဒဏနှစရပလုံ်း စဖစ ချမှတနုငသည။ NLD အစု်းရလကထကတွင ၅၀၅ ပုဒမမျွာ်းကုအသုံ်း ပ ၍ လွတလပစွွာထုတဖ ွာဖ ပွာဆုခွငက ့် ု ချ ်းဖ ွာကကွာ တရွာ်းစွဆမ ု ှုမျွာ်းသည ပုမမ ု ျွာ်းလွာသည။ ရွာဇသတကကီ်းပုဒမ ၅၀၅(က) င့် တရွာ်းစွဆုခခ ံ ့်ရမှု ၄၀ မှု၊ ၅၀၅(ဂ) င့် တရွာ်းစွဆခ ု ခ ံ ့်ရမှု ၁၂ မှု၊ ၅၀၅(ခ) င့် တရွာ်းစွဆခ ု ံခရ ့် မှု ၆ မှုတက ုို့ ု အသံအ ွွဲ့က မှတတမ်းတငနုငခ့်သည။ တရွာ်းစွဆရ ု ွာတွင တပမဖတွာမှ “တပမဖတွာ၏ ဂုဏသကခွာထခုကသည” ဟုဆက ု ွာ တရွာ်းစွဆု ခင်းမှွာ အမျွာ်း ဆုံ်း စသညကု ဖတွွဲ့ရသည။ ထုို့ ပင အစု်းရအွာ်း ဆ���ူ့ကျငဆနဒ ပသမျွာ်းနှင့် ဖ နသမျွာ်းကု စွဆုဖသွာ အခါ တွငလည်း ၅၀၅ (ခ) ကု တွငကျယစွွာ အသုံ်း ပ ဖနဖပီ်း ကရငနီလငယမျွာ်း ဆနဒထုတဖ ွာမှုတွင ၅၀၅ (ဂ) ကုပါ အသုံ်း ပ ခ့်သညကု ဖတွွဲ့ရသည။ 18 အခန်း (၂) ။ လွတလပစွွာထုတဖ ွာဖ ပွာဆုခွင