မြန်မာ့တော် လှနရေ ် းကာလ လွတ်လပ် စွာ ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခွင့် - ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် လက်တွေ့ ကွာဟချက်​ —---------------------------------------------------------------------------—--------------------------------------------------------- အကြောင်းပြချက်တွေကြောင့် နည်းနည်း အကနအ ် ့ သတ်တွေရှ ိ တယ်။ ဥပမာ ညပိုင်း (၁၀) နာရီ နောက်ပိုင်းဆိုရင် မသုံးကြတော့ဖို့ ဆိုင်တွေ မဖွင်ကြ ့ တော့ဖို့ ညွှနကြ ် ားချက်တွေ ကျွန်တော် တို့ မြေပြင်မှာရှ ိ တယ်။ တချ ို့ လေကြောင်းတိက ု ်ခိုက်မှုများတဲ ့ နေရာဒေသတွေမှာ အရပ် သားတွေကို အင်တာနက်တွေ သုံးလို့ အင်တာနက်တွေ သိမ်းလိက ု ်တဲဟ ့ ာမျ ိုးတွေလည်း ရှ ိ တယ်”14 ဟု ၎င်း၏ အတွေ့အကြုံကို ဝေမျှသည်။ ထိုအတွေ့အကြုံအရ ထိုကဲ့သို့သော ကနသတ် ့် ထိနး် ချုပ် မှုမျ ိုးသည် နိင ု ်ငံသားများ၏ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ပိ တ်ပင်ခြင်းဖြစ် သည်။ သတင်းသိပိုင်ခွင့်ကို လုံခြုံရေး ၂၀၂၄ ခု နှစ် ဧပြီ လ (၁၆) ရက်နေတွ ့ င် ကရင်နပြ ီ ည် ကြားကာလ အုပ်ချုပ် ရေး ကောင်စီက မီ ဒီယာကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ညွှနကြ ် ားချက်15ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုညန ွှ ကြ ် ားချက် တွင် ကြားကာလ မဟုတ်ကြောင်းနှင့် အုပ်ချုပ် ရေးကောင်စီက လွတ���လပ် စွာ သတင်းမီ ဒီယာများကို သတင်းရယူခွင့် ထိနး် ချုပ် မည် တင်ဆက်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုထားသော် လည်း ကရင်နပြ ီ ည်၏ စစ် ဆင်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ် ရေးကိစ္စကို ထိခိုက်စေသည့် လုပ်ရပ် များကို တားမြစ် ကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ သို့ သော် “ထိခိုက်စေသည့် လုပ်ရပ် များ” ဆိုသည်ကို သီးခြား အဓိ ပ္ပါယ် ဖွင့်ဆိုထားခြင်း မရှ ိ ပြန်ပေ။ ထို့ အပြင် အသက်ဘေး အမျ ိုးသားညီညတ ွ ်ရေးအစိုးရ လုံခြုံရေးအတွက် လွတ်လပ် စွာ နယ်မြေများနည်းတူ မိ မိကိုယ်တိင ု ်၏ ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခွင့်ကို ကိုယ်တိင ု ် မကျင့်သုံးရန် ရွေးခြယ်လိက ု ်ရသည့် မိ မိကိုယ်ကိုယ် ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း အဖြစ် များကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် အာဏာပိုင်များက ဥပဒေဖြင့် ထိနး် ချုပ် ထား၍ မဟုတ်ဘဲ လူမှု အသိုက်အဝန်းကြားရှ ိ ဖိ အားများကြောင့် အများဆုံးဖြစ် သည်။​ အခြေစိုက်သည့် သတင်းစာဆရာ တဦးက ကရင်နဒေ ီ သတွင် ဲ့ “တခု ခုကို ပြောမယ်၊ ကိုယ့်အတွေးကိုယ့်အမြင်ကို ပြောမယ်ဆိုရင် ကိုယ်နအမြင် မတူတာတွေ ရှ ိ တယ်။ ဒီအချ ိန်မှာက လွတ်မြောက်နယ်မြေ ဆိုပေမယ့် အဖွဲ့အစည်းမျ ိုးစုံ၊ လူမျ ိုးစုံတွေ ရှ ိ တော့ ကိုယ့်ကိုအန္တရာယ်လာပြုမှာ ကြောက်နေရတယ်။”16 ယင်းကနသ ် ့ တ်မှုများသည် နိင ု ်ငံတကာ လူ့ အခွ င်အ ့ ရေးစံ ချ ိန်စံနန ှု း် များအရ အရေးပေါ် အခြေအနေများတွင် ခွ င်ပြ ့ ုနိင ု ်သော် လည်း၊ ကရင်နဒေ ီ သတွင် ထိုကနသ ် ့ တ်မှုများ ကို စနစ် ကျသော ဥပဒေဘောင်အောက်တင ွ ် မသတ်မှတ်ထားသဖြင့် လွတ်လပ် စွာ ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခွင့်ကို လက်တွေ့တွင် ထိခိုက်စေခဲ့ သည်။ ထို့ ပြင် လူမှုဖိအားများနှင့် “မပြောရင် ပိုလုံခြုံမယ်” ဟူသော ယူဆချက်များကြောင့် Self-censorship လုပ်လာရသည့် အခြေအနေ များလည်း တွေ့ရသည်။ အင်တာဗျူးတွင် ပါဝင်ဖြေဆိုသူ၊ ကရင်နပြ ီ ည်အခြေစိုက် သတင်းစာဆရာ ကရင်နပြ ီ ည် ကြားကာလ အုပ်ချုပ် ရေးကောင်စီ ညွှနကြ ် ားချက်��မှတ် (၀၈/၂၀၂၄) 16 အင်တာဗျူးတွင် ပါဝင်ဖြေဆိုသူ၊ ကရင်နပြ ီ ည်အခြေစိုက် သတင်းစာဆရာ 14 15 20