မြန်ြာနင ို င ် ံ : လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် ဖပေါ်သက်ဖ ာက်ဖနသည့်် ဥပဖေစည််းြျဥ််းြျာ်းအဖ ကာင််း ဖ ်းသာ်းဖ ာ်မပချက်စာတြ််း အဖ ကာင်ျားအ ာ ြီေယ ီ ာ စည်ျားြ ဥ်ျားဥပဖေ ထန်ျားဖက ာင်ျားဖ ျား အ ွဲ့/ွ ဌာနြ ာျား၏ လွတလ ် ပ် ြှု နှင့်် စီျားပွာျားဖ ျား မပဿနာြ ာျား ာဇဝတ်ြှုပုငျား် အွန်လုငျား် အဖ ကာင်ျားအ ာ စာနယ်ဇင်ျားသြာျားြ ာျား ပံုနပ် ှ ြီေယ ီ ာ ပုဂ္လက ရုပ်/သံ ထုတလ ် ွှငတ ့်် င် ဆက်သြ ူ ာျား အြိုန်း် စကာ်း • • အဖ ကာင််းအ ာ • လိုငစ ် င်ချထာ်းဖပ်းြှု/ြှတ်ပံိုတင်ြှု • လိုငစ ် င်ချထာ်းြှုြရှမခင််း - လိုငစ ် င်ချထာ်းမခင််း ြရှမခင််း • နည််းပညာပိုင်း် ဆိုင် ာ - ကကြ်နန ှု ်း် (frequency) အ ခွမခာ်းဆက်ဆံြှု၊ င်သ ို ့် တ် အ ့် ီ်းြှု သြဟို စစစ်မ တ်ဖတာက်မခင််း ကြ််း က်ြှုကို လှုံွဲ့ဖဆာ် ာဖ ာက်သည့်် ဖနာက်ဆံို်းအသံို်းမပ သြှ ထန််းချ ပ် လတိုင်း် စာနယ်ဇင််းကဏ္ဍတွင် လွတ်လပ် နင ို င ် ဖ ံ တာ်၊ လြျ ်းဖ ်း သြဟို ို ့် တ် မခင််း (end-user-controlled) ြ စွာ ပါဝင်လိုပ်ဖဆာင်နင ို ြ ် ှုရှသင့်သ ် ည်။ ဖ ်း အြိုန်း် တ ာ်းြျာ်းအာ်း စည််းရံို်းလှုံွဲ့ ဟိုတ်ပါက တ ာ်းဝင်ြခိုငလ ် ံို • ဖဆာ်မခင််း • ာသာ ပတ်ဆြ ို ့် န် ့်ြျာ်း ြှတ်ပံိုတင်မခင််း လိုအပ်သည့််သတင််းအချက်အ အ င််းအမြစ်ြျာ်းအာ်း လက်ြျာ်းဖပ်းပပီ်းသည်နင ှ ့်် ြှတ် အကာအကွယ်ဖပ်းမခင််း ပံိုတင်ကို ဆနဒအဖလျာက် လံိုမခံ ဖ ်း/ အြျာ်းမပည်သ ဤသည်ချွင််းချက်ရှဖသာကစစြျာ်း လ ွဲ့ ဝှက်ထန််းသြ််းအပ်ဖသာ သတင််းအ ြမငင််းဆိုပထိုတ်ဖပ်းမခင််း။ ပငြ်ဝပ်ပမပာ်းဖ ်း အတွက်သာမ စ်သင့်၊် ချက်အလက်အ င််းအမြစ်ြျာ်းအာ်း အ • ြလွှြဖရှာင်နင ို ဖ ် သာ အ ကြ််း က်ြှုကို အချ ်းကျကျမ စ်သင်၊့် ကာအကွယ်ဖပ်းခွင့်် ည် ွ ယ်ချက်ရှရှနှင့်် မ စ်နင ို ဖ ် ချရှရှ လှုံွဲ့ အနတ ာယ်မ စ်ဖစဖသာ • • ဖဆာ်မခင််း • ညစ်ညြ််းရိုပ်ပံို/စာဖပ/ြီေယ ီ ာ စတ်အဖနှာင်အ ့် ယှက်မ စ်ဖစသည့်် အ ာ အဖ ကာင််းအ ာ ြျာ်းအတွက် အဖထာက်အထာ်းထိုတ်ဖပ်းမခင််း ဂရိုတစိုက်ပစ်ြှတ် ထာ်းသင့်် ပပီ်း (accreditation) အြှနမ် ပင်ဆင်ြှု (right of မ စ်သင့်် correction) နှင့်် တံိုမပန် ့် ြှု - ကျင်ဝ ့် တ် (Code of (right of reply) အခွငအ ့်် ဖ ်းြျာ်း Conduct) အမပစ်ဖပ်း န်ြဟိုတ်ပ ဖ ာက်နင ို ဖ ် ကာင််းဖသချာဖစ န်သာမ စ် အတွက်သာ တံမပန် ို ့် ပိုငခ ် ွင။့်် ကာ ဖ ်းဆွဖ ာ်ဖဆာင်မခင််း။ ကာ်းခံလိုပ်ဖဆာင်သ သင်ပ့် ပီ်း စာနယ်ဇင််းသြာ်းြျာ်း၏အသက် • (intermediaries) ြျာ်းအတွက် ဖြွ်းဝြ််းဖကျာင််းအလိုပ်အကိုငအ ် ဖပေါ် ြည်သည့်် တာဝန်ရှြှုြျာ်း ထန််းချ ပ် န်ြမ စ်သင်။့် အလျဥ််းြရှ • နယ်ဇင််းသြာ်းြျာ်း အခွငထ ့်် ်းခံ၍ ဝင် တိုက်ခိုက်ြှုြျာ်းြှ အကာအကွယ်ဖပ်းမခင််း ကာ်းခံလိုပ်ဖဆာင်သြျာ်းသည် သြာသြတ်ကျြှုကို ကာကွယ် န် အဖ ကာင််းအ ာဖ ာ်မပြှုြျာ်းအတွက် နင ို င ် ဖ ံ တာ်ြှဖ ာ နင ို င ် ဖ ံ တာ်ြဟိုတ်သည့်် တာဝန်ရှမခင််း ြမ စ်သင်။့် အမခာ်းသြျာ်း၊အွနလ ် ိုင်း် အပါအဝင်၊ သတင််းြှာ်းြျာ်း သည် အဓက ည်ြှန်း် ချက် အာ်းလံို်းနှင့်် ဖဆွ်းဖနွ်းတိုငပ ် င် ကန်သတ် ထာ်းသည့်် ဖန ာဌာနြျာ်းသို ့်စာ ့် တ ာ်းစီ င်ဖ ်းလိုပ်ငန််းစဥ်၏ ာသာဖ ်းထပါ်းဖစာ်ကာ်းြှု/ ြတကွမပာ်းြှုကိုမြြှင်တ ့် င် န် ဥပဖေအခွငအ ့်် ဖ ်းချ ်းဖ ာက်ြှု င်ဖ ်း ကွပ်ကြှုဖအာက်တွငရ ် ှ • • - ချက်မ င့်် ပါဝင်သက်ဆိုငသ ် ြျာ်း အနတ ာယ်မ စ်ဖစသည့်် အဖ ကာင််းအ ာ တ ာ်းသကကီ်းတစ်ဦ်းချင််းစီကိုြဟိုတ်ပ ပွငလ ့်် င််းမြင်သာသင့်် ြှနမ် ပင်ဆင်ြှုဖဆာင် ွ က်ပိုငခ ် ွင၊့်် သင်ပ့် ပီ်း။ တ ာ်းစီ င်ဖ ်း လိုပ်ငန််းစဥ်သည် ြ တပပီ်း စံနန ှု ်း် ြျာ်းချြှတ်ဖ ်း ည်ြန ှ ်း် ညစ်ညြ််းရိုပ်ပံို/စာဖပ/ြီေယ ီ ာ စသည့်် • - အနတ ာယ်ကိုကိုစာ်းဖပ်းြည့်် အ တ ာ်းစီ င်ဖ ်း/ က်စပ်တ ာ်းစီ ြျာ်းသာြကပ၊ ကဖလ်းသငယ် ြျာ်း အသအြှတ်မပ စီအစဥ်အဖပေါ် အဖမခခံ တြှ ို ့် ပါ စာနယ်ဇင််းသြာ်းြျာ်းအဖပေါ် တိုင် ကာ်းချက်ြျာ်း ြြတက ို ့် ိုယ်တိုင် ထန််းဖကျာင််းမခင််းကို ပို၍အာ်းဖပ်း။ ကက တင်ဖ ာ်ဖဆာင်ထာ်းသည့်် ကျင်ဝ ့် တ်အဖပေါ်အဖမခခံပပီ်း၊ ြမပင််းထန်ဖသာ ပတ်ဆြှု ို ့် တိုက ့် ို သာ လိုပ်သင်။့် ဥပဖေနှင့်် ေီြိုကဖ စီ စင်တာ (Centre for Law and Democracy) သည် ေီြိုကဖ စီအတွက် အဖမခခံအခွငအ ့်် ဖ ်းြျာ်းအဖပေါ် တ ာ်းဥပဖေဆိုင် ာ ကျွြ််းကျင်ြှုဖပ်းအပ် န် နင ို င ် တ ံ ကာတွငလ ် ိုပ်ဖဆာင်ဖနသည့်် အကျ ်းအမြတ်အတွက်ြဟိုတ်ဖသာ လအခွ ့်် ဖ ်းအ ွွဲ့အစည််းတစ်ခို မ စ် ပါသည် ့် ငအ 3