မြန်ြာနင ို င ် ံ : လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် ဖပေါ်သက်ဖ ာက်ဖနသည့်် ဥပဖေစည််းြျဥ််းြျာ်းအဖ ကာင််း ဖ ်းသာ်းဖ ာ်မပချက်စာတြ််း ဖတာ်သည့်် ဖ ာင်အတွင်း် ကန်သတ် နင ို ် န် ထန််းကွပ်မပဋ္ဌာန််းဖပ်းထာ်းသည်။ ပထြဦ်းစွာ - “ဥပဖေမ င့်် ့် ဖ ်းသာ်းမပဋ္ဌာန််းထာ်း ြည်” ဟသည့်် လိုအပ်ချက်အပိုင်း် နှငအ ့်် ညီ သက်ဆိုင် ာသဖ ာတ ာ်းြျာ်းအာ်း ရှင်း် လင််းစွာနှင့်် တကျစွာ အဓပပာယ် ွငဆ ့်် ိုခိုင်း် ထာ်းသည်။ ဥပဖေမပ သြျာ်းအဖနမ င့်် ဥပဖေကိုအလွသံို်း စာ်းမပ န်အတွက် ကျယ်မပန်စွ့် ာနှင့်် တကျဖ ာြှုြရှစွာ ွငဆ ့်် ိုထာ်းသည့်် မပဋ္ဌာန််းချက်ြျာ်းကို ြှီခိုအာ်း ထာ်းဖလ့်ရှသမ င့်် ၎င််းအချက်သည် နင ို င ် ဖ ံ တာ်လံိုမခံ ဖ ်းနှငဆ ့်် ိုငသ ် ည့်် နယ်ပယ်အတွက် အထ်းအဖ ်း ကကီ်းသည်။ “နင ို င ် ဖ ံ တာ်လံိုမခံ ဖ ်း”၊ “အစွန််းဖ ာက်ြှု” နှင့်် “အြိုန်း် တ ာ်းလှုံွဲ့ဖဆာ်ြှု” ဟဖသာ စကာ်းလံို်းြျာ်းကို ရှင်း် လင််းစွာနှင့်် တကျစွာအဓပပာယ် ွငဆ ့်် ိုသင်ပ့် ပီ်း၊ လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငက ့်် ို ကန်သတ် န်အ ့် တွက် “သတင််းအချက်အလက်လံိုမခံ ဖ ်း” နှင့်် “ယဥ်ဖကျ်းြှု လံိုမခံ ဖ ်း” စသည့်် အလိုအဖလျာက် တကျ ဖ ာြှုြရှဖသာ အသံို်းအနှုန်း် ြျာ်းကို လံို်းဝအသံို်းြမပ သင်ပ ့် ါ။4 ေိုတယအဖနမ င်-့် လံိုမခံ ဖ ်းကို အာ်းနည််းထခိုက်ဖအာင် ည် ွ ယ်ချက်မ င့်် မပ ြကျူ်းလွနသ ် ည့်် လပိုဂ္ လ် ြျာ်းအာ်း နင ို င ် ဖ ံ တာ်လံိုမခံ ဖ ်းအဖ ကာင််း င််းြျာ်းဖပေါ်အဖမခခံ၍ သာ မပစ်ေဏ်ဖပ်းနင ို သ ် ည်မ စ်သည်။ ၎င််း သည် လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် တွက် သင်ဖ ့် တာ်သည့််အကာအကွယ်ဖပ်းရံိုသာြကပ၊ ရှ န် လိုအပ်သည့်် ည် ွ ယ်ချက်မ င့်် ကျူ်းလွနသ ် ည့််မပစ်ြှုအတွက်ကိုသာ မပစ်ေဏ်ချြှတ် ြည်ဟသည့်် ဥပ ဖေလိုပ်ထံို်းလိုပ်နည််း (due process) နှငအ ့်် ညီစီ င်ဖဆာင် ွ က် န် အဖမခခံအာြခံချက်နင ှ လ ့်် ည််း ကိုက် ညီသည်။ တတယနှင့်် အဖ ်းအကကီ်းဆံို်းတစ်ခိုအဖနမ င့်် - ဖ ်းသာ်း/ဖမပာဆိုသည့််စကာ်းနှင့်် နင ို င ် ဖ ံ တာ်လံ���ုမခံ ဖ ်း သို ့် ြဟိုတ် အြျာ်းမပည်သဖအ်းချြ််းဖ ်းအဖပေါ်အနတ ာယ်ရှြှု တအ ို ့် ကာ်း အလွန် နီ်းစပ်သည့််ဆက်န ွှယ်ြှုရှ န် လိုအပ်သည်။ ယင််းလိုအပ်ချက်နင ှ ြ ့်် မပည့််ြှီပါက အာဏာပိုငြ ် ျာ်းအဖနမ င့်် ထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုြှု၏ ကျယ် မပန်ဖသာအပ ိုင်း် တနှ ို ့် င့်် စပ်လျဥ််း၍ အနတ ာယ်ရှနင ို ဖ ် ကာင််းဆိုကာ အဆိုပါ အဖ ကာင််းအ ာမပဋ္ဌာန််းချက် ့် ြျ ်းကိုအလွသံို်းစာ်းမပ နင ို သ ် ည့်် အနတ ာယ်ပိုရှသည်။ ယင််းဆက်န ွှယ်ြှုရှ န်လိုအပ်ချက်ကို နင ို င ် ဖ ံ တာ်လံို မခံ ဖ ်း၊ လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငန ှ ့်် သတင််းအချက်အလက် ပိုငခ ် ွငဆ ို ် ာ ဂျ ဟနနတ်စ် ာ့်ဂ် ့်် င ့်် င အဖမခခံြြျာ်း (Johannesburg Principles on National Security, Freedom of Expression and Access to Information) ၏ အဖမခခံြ-၆ တွငထ ် င်ဟပ်ထာ်းပပီ်း ဖအာက်ပါအတိုင်း် ဖ ာ်မပထာ်းသည်- 4 လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငမ့်် ြြှင်တ ှ ် ေီဂျစ်တယ်ဖခတ်တွင် ြီေယ ီ ာ ့် င်ဖ ်းဆိုင် ာ အထ်းအစီ င်ခံပိုဂ္ လ်ြျာ်း၊ ၂၀၁၈ ခိုနစ အြှီသဟကင််းလွတ်လပ်ြှုနင ှ ့်် စံိုလင်ကမပာ်းြှု ွ ဆိုင် ာ ပ်းဖပါင််းဖ ကညာချက်၊ ၂၀၁၈ ခိုနစ ှ ် ဖြလ ၂ က်၊ အပိုေ ် ၃(စ)။ https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Opinion/JointDeclaration2May2018_EN.pdf. ဥပဖေနှင့်် ေီြိုကဖ စီ စင်တာ (Centre for Law and Democracy) သည် ေီြိုကဖ စီအတွက် အဖမခခံအခွငအ ့်် ဖ ်းြျာ်းအဖပေါ် တ ာ်းဥပဖေဆိုင် ာ ကျွြ််းကျင်ြှုဖပ်းအပ် န် နင ို င ် တ ံ ကာတွငလ ် ိုပ်ဖဆာင်ဖနသည့်် အကျ ်းအမြတ်အတွက်ြဟိုတ်ဖသာ လအခွ ့်် ဖ ်းအ ွွဲ့အစည််းတစ်ခို မ စ် ပါသည် ့် ငအ 9