2
မြန်ြာနင
ို င
် ၏
ံ လွတ်လပ်စွွာထုတ်ဖ ွာ်ဖ ပွာဆုခွင်
ညွှန်း် ကန််း စစ်တမ််း (ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၂၅။)
၁။ နိဒါန်း
လွတ်လပ်စွွာထုတ်ဖ ွာ်ဖ ပွာဆုခွင် (Freedom of Expression) သည် အဖ ခခံလူအခွငအ
် ဖရ်းတစ်ရပ် စ်ပပ်း၊
လူတစ်ဦ်းခ င််း၏ အ မင်၊ အယူအဆနှင် သတင််းအခ က်အလက်မ ွာ်းကု လွတ်လပ်စွွာ ရယူပုငခ
် ွငတ
် ုကု ဖထွာက်ခံဖပ်းသည်။၁
မန်မွာနင
ု င
် တ
ံ ွင်
၂၀၂၁ခုနစ
ှ ်၊
သတင််းလွတ်လပ်ခွငမ
် ွာ်းကု
ဖ ဖ ွာ်ဝါရလ
စစ်တပ်က
ပင််းထန်စွွာ
စစ်အွာဏွာသမ််းမှုဖနွာက်ပုင်း်
လွတ်လပ်စွွာ
ဖ ပွာဆုခွငန
် င
ှ ်
ထန််းခ ျုပ်ကနသ
် တ်လွာခသည်။
တဥ်းခ င််းစ၏
ထင် မင်ခ က်နင
ှ ်
ယံုကကည်ခ က်မ ွာ်းကု လွတ်လပ်စွွာ ထုတ်ဖ ွာ် ဖ ပွာဆုခကကသည် သတင််းဖထွာက်မ ွာ်း၊ အနုပညွာရှငမ
် ွာ်းအ ပင် သွာမန်
အရပ်သွာ်း ပည်သူမ ွာ်းစွွာတုသည် စစ်တပ်၏ မတရွာ်းအဖရ်းယူမှုကု ခံခကကရသည်။၂
အဖမရကန်နင
ု င
် ၊ံ ဝါရှငတ
် န်ဒစပမျုြို့အဖ ခစုက် အစု်းရမဟုတ်ဖသွာ အ ွြို့အစည််းတခု စ်သည် Freedom House ၏
ကမဘွာလံု်းဆုငရ
် ွာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်း် ကန််း (၂၀၂၄) အရ မန်မွာနင
ု င
် သ
ံ ည် “မလွတ်လပ်ဖသွာနင
ု င
် ”ံ တခု စ်ပ��်း အမှတ် ပည် (၁၀၀)
တွင် အဖ ခခံလွတ်လပ်မှု ညွှန်း် ကန််း (၇) သွာရှပပ်း အင်တွာနက် လွတ်လပ်မှု ညွှန်း် ကန််းမှွာ (၉) မှတ်သွာ ရရှထွာ်းသည်။၃
နယ်စည််းမ ခွာ်း သတင််းဖထွာက်မ ွာ်းအ ွြို့ (Reporters Without Borders) (RSF, 2023) ၏ သတင််းလွတ်လပ်မှု
ညွှန်း် ကန််းတွင် နင
ု င
် ဖ
ံ ပါင််း (၁၈၀) အနက် အဆင် (၁၇၃) တွင် ရှသည်။၄
ဤစစ်တမ််းအတွက် ဖမ်းခွန်း် ပံုစံမ ွာ်းကု ပင်ဆင်ရွာတွင် မန်မွာနင
ု င
် ၏
ံ
လွတ်လပ်စွွာ ထုတ်ဖ ွာ်ဖ ပွာဆုခွငအ
် ဖပေါ်
သမွာ်းရု ်းက ထက်
ဖက ွာ်လွနသ
် ည်
အုပ်ခ ျုပ်ဖရ်းစနစ်မ ွာ်းအဖကကွာင််းကု
ဒစ်ဂ စ်တယ်
ကနသ
် တ်ခ က်မ ွာ်း၊
ထည်သွင်း် စဉ်းစွာ်းထွာ်းသည်။
စစ်တမ််း၏
ဖနရပ်စွနခ
် ွွာရမှုမ ွာ်းနှင်
လွတ်လပ်စွာွ
ညွှန်း် ကန််းနယ်ပယ် (Scope) ကု အဓကအွာ်း င် (၁) အဖ ခခံ အခွငအ
် ဖရ်းနှင် ဖ
မတူညဖသွာ
ထုတ်ဖ ွာ်ဖ ပွာဆုနင
ု ် ခင််း
်းကင််းလံု ခံျုမှု၊ (၂) ဒစ်ဂ စ်တယ်နင
ှ ်
အွနလ
် ုင်း် နယ်ပယ်၊ (၃) သတင််းအခ က်အလက် ရယူပုငခ
် ွင် နှင် သတင််းမဒယွာကဏ္ဍ နှင် (၄) အင်တွာနက်လွတ်လပ်ခွင် ဟူ၍
အခန််းဖလ်းခန််း င်
သတ်မှတ်ထွာ်းပါသည်။
ယင််းနယ်ပယ်မ ွာ်းသည်
ဖ ပွာဆုဖ ွာ်ထုတ်နင
ု မ
် ှုအဖပေါ် လက်ရှပဋပကခက မည်သု သက်ဖရွာက်ဖနသည်ကု
မန်မွာ ပည်သူမ ွာ်း၏
လွတ်လပ်စွွာ
က်စံုရှုဖထွာငမ
် ှ တုင်း် တွာမည် စ်သည်။