လူူမှုုကွွန်ရ ် က််သုုတေ�သန အနှှစ််ချုု�ပ်် (၂၀၂၁- ၂၀၂၃) ၂ လူူမှုုကွွန််ရက််မီီဒီီယာာ သတင်းး�စကားး�များ�း�၏ အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�ကိုု� ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာရာာတွွင်် အဓိိကအားး�ဖြ�င့််� လက််ရှိိ� နိုု�င််ငံံရေး�းပဋိိပက္ခခ ဖြေ�ေရှှင်းး�ရေး�းတွွင်် အရေး�းကြီး�း�သည့််� အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�ဖြ�စ််သည့််� အနာာဂတ်် ဖက််ဒရယ််ဒီီမိုု�ကရေ�စီီ နိုု�င််ငံံတော်�်� ထူူထော�ာင််ရေး�းအတွွက်် သက််ဆိုု�င််သည့််� အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�၊ ဖယ််ဒရယ််စနစ််၊ ကိုု�ယ််ပိုု�င််အုုပ််ချုု�ပ််ခွွင့််�၊ ငြိ�ိမ်းး� ချျမ်းး�ရေး�းဖော်�်�ဆော�ာင််မှုု အစရှိိ�သည််တို့့�အပြ�င်် ဒီီမိုု�ကရေ�စီီနှုုန်းး�စံံတန််ဖိုးး��များ�း�နှှင့််� သက််ဆိုု�င််သော�ာ သုုတေ�သနအကြော��ာင်းး� အရာာများ�း�ဖြ�စ််သည့််� လူ့့�အခွွင့််�အရေး�း၊ တန်းး�တူူညီီမျှှမှုု၊ မတူူကွဲဲ�ပြား�း�မှုု အစရှိိ�သည့််� နှုုန်းး�စံံတန််ဖိုးး��များ�း�နှှင့််� သက််ဆိုု�င််သော�ာ အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�ကိုု� လေ့�့လာာရန််အတွွက်် နည်းး�စနစ််မူူဘော�ာင််တစ််ခုုကိုု� အသုံးး��ပြု�ုခဲ့့�ပါါသည််။ ယင်းး�သုုတေ�သနနည်းး� စနစ််မူဘော� ူ ာင််ကိုု� အသုံးး��ပြု�ု၍ လူူမှုကွ ု န် ွ ရ ် က််မီဒီ ီ ယာ ီ ာများ�း�တွွင်် ဖြ�န့််�ဝေ�လျျက််ရှိိ�သော�ာ သတင်းး�စကားး� အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�မှာာ� ဒီီမိုု�ကရေ�စီီနှုုန်းး�စံံတန််ဖိုးး��များ�း�ကိုု� ပိုု�မိုု�အားး�ကော�ာင်းး�လာာစေ�သည့််� အပြု�ုသဘော�ာဆော�ာင််သည့််� သတင်းး�စကားး�အကြော��ာင်းး� အရာာများ�း� ဖြ�စ််ကြ�သည်် သို့့�မဟုုတ်် လူ့့�အဖွဲ့့��အစည်းး�အတွွင်းး� လူူအချျင်းး�ချျင်းး�ယုံံ�ကြ�ည််မှုုလျော့�့��ပါးး�စေ�သည့််� သတင်းး�စကားး� များ�း�၊ အကွဲဲ�အပြဲ�ဲပိုု�မိုု� ကြီး�း�မား�းစေ�သည့််� သတင်းး�စကားး�များ�း�နှှင့််� အကြ�မ်းး�ဖက််မှုုများ�း�ကိုု� အားး�ပေး�းသည့််� သတင်းး�စကားး�များ�း�ဖြ�စ်် ကြ�သည်် စသည််ဖြ�င့််� ခွဲဲ�ခြ�မ်းး�စိိတ််ဖြာ�ာ နိုု�င််ခဲ့့�ပါါသည််။ ဤအစီီရင််ခံံစာာမှာာ� BSI အဖွဲ့့��၏ သုံးး��နှှစ််တာာကာာလ ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာ မှုု၏ အနှှစ််ချုု�ပ််အစီီရင််ခံံစာာဖြ�စ််ပြီး�း� လူူမှုုကွွန််ရက်် မီီဒီီယာာများ�း�အနေ�ဖြ�င့််� ပဋိိပက္ခခဖြေ�ေရှှင်းး�ရေး�းနှှင့််� ဒီီမိုု�ကရေ�စီီဆိုု�င််ရာာ နှုုန်းး� စံံတန််ဖိုးး��များ�း�အပေါ်�် မည််သို့့�လွှှမ်းး�မိုးး��သက််ရော�ာက််စေ�ခဲ့့�သည််ကိုု� ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာနိုု�င််ခဲ့့�ပြီး�း� မြ�န််မာာနိုု�င််ငံံ၏ ဒီီမိုု�ကရေ�စီီ အရေး�းဆော�ာင််ရွွက််သူူများ�း�အားး�လုံးး��အတွွက်် အသုံးး��ဝင််မည််ဟုု ယုံံ�ကြ�ည််ပါါသည််။ ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာမှုုအတွွက်် Facebook စာာမျျက််နှာာ�များ�း�နှှင့််� Telegram channel များ�း�ကိုု� ရှာာ�ဖွေ�ေရာာတွွင်် နိုု�င််ငံံရေး�း၊ အာာဏာာသိိမ်းး�မှုု၊ လက််ရှိိ�နိုု�င််ငံံရေး�းအခြေ�ေအနေ�တို့့�ကိုု� ပြော��ာဆိုု�ရာာတွွင်် အဓိိကအသုံးး��ပြု�ုခဲ့့�ကြ�သည့််� စကားး�လုံးး��/စကားး�စုု ၁,၇၄၈ ခုုနှှင့််� Hashtag ၁,၅၂၂ ခုုကိုု� အသုံးး��ပြု�ု၍ ရှာာ�ဖွေ�ေခဲ့့�ပါါသည််။ ရရှိိ�လာာသည့််� Facebook စာာမျျက််နှာာ�များ�း�နှှင့််� Telegram channel များ�း�ကိုု� ၎င်းး�တို့့�၏ နိုု�င််ငံံရေး�းတိိမ်းး�ညွွတ််မှုုနှှင့််� ဆက််စပ််မှုု သို့့�မဟုုတ်် ပါါဝင််ဆော�ာင််ရွွက််နေ�သည့််� ကဏ္ဍတို့့�အပေါ်�် အခြေ�ေခံံ၍ အုုပ််စုုတစ််စုုစီီ အမျိုးး���အစား�း ခွဲဲ�ခြား�း�သတ််မှှတ််ခဲ့့�သည််။ ထို့့�နော�ာက်် CrowdTangle API နှှင့််� Telegram API တို့့�ကိုု�အသုံးး��ပြု�ု၍ BSI သုုတေ�သနအဖွဲ့့��က သီးး�သန့််�ပြု�ုလုုပ််ထားး�သည့််� Chay-Lann software ဖြ�င့််� Facebook စာာမျျက််နှာာ�များ�း�နှှင့််� Telegram channel များ�း�မှှ သတင်းး�စကားး�များ�း�ကိုု� အချိိ�န််နှှင့််�တစ််ပြေး��းညီီ စုုဆော�ာင်းး� ကော�ာက််ယူူကာာ ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာမည့််� သုုတေ�သနအကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�ကိုု� အခြေ�ေခံံ၍ သုုတေ�သနပြု�ုလုုပ််ခဲ့့�ကြ�ပါါသည််။ အဓိိကကော�ာက််နုုတ််ချျက်် ဤအစီီရင််ခံံစာာမှာာ� လူူမှုုကွွန််ရက််မီီဒီီယာာ နှှစ််ခုုဖြ�စ််သည့််� Facebook နှှင့််� Telegram တို့့�ပေါ်�်ရှိိ� သတင်းး�အချျက််အလက်် ဂေ�ဟစနစ််အပေါ်�် ၂၀၂၁ ခုုနှှစ််၊ ဖေ�ဖော်�်�ဝါါရီီလမှှ ၂၀၂၃ ခုုနှှစ််၊ ဒီီဇင််ဘာာလအထိိ သုံးး��နှှစ််တာာကာာလ ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာမှုု၏ အစီီရင််ခံံစာာ အနှှစ််ချုု�ပ််ဖြ�စ််ပါါသည််။ BSI အဖွဲ့့��၏ သုုတေ�သနနည်းး�စ��စ််ကိုု�အသုံးး��ပြု�ု၍ သုံးး��နှှစ််တာာကာာလအတွွင်းး� Facebook စာာမျျက််နှာာ� ၅၃၄ ခုုမှှ ပို့့�စ်် ၉၅,၁၀၉ ခုုနှှင့််� Telegram channel ၉၅ ခုုမှှ သတင်းး�စကားး� ၁၉,၀၃၈ခုု ကိုု� ဆန်းး�စစ််လေ့�့ လာာနိုု�င််ခဲ့့�ပါါသည််။ (မှှတ််ချျက််။ သုုတေ�သနကာာလအစော�ာပိုု�င်းး�တွွင်် personal profile ၁၇၁ ခုုမှှ ပို့့�စ်် ၆,၀၄၅ ခုုကိုု� ထည့််� သွွင်းး�ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာခဲ့့�ပါါသည််။ သို့့�သော်�်�လည်းး� personal profile များ�း�နှှင့််� ပတ််သက််၍ အချျက််အလက်် စုုဆော�ာင်းး�ရ ယူူရာာတွွင်် အကန့််�အသတ််ကြီး�း�မား�းသဖြ�င့််� နော�ာက််ပိုု�င်းး�ကာာလ သုုတေ�သနများ�း�တွွင်် ထည့််�သွင်းး ွ �လေ့�့လာာခြ�င်းး�မပြု�ုတော့�့�ချေ�ေ။) စုုဆော�ာင်းး�ရယူူခဲ့့�သည့််� ပို့့�စ််စုုစုုပေါ�ါင်းး�အနက်် Facebook ပို့့�စ််အရေ�အတွွက်် ၁၅,၂၅၀ ခုုနှှင့််� Telegram သတင်းး�စကားး� ၁,၂၄၁ ခုုကသာာ သုုတေ�သန မူူဘော�ာင််အကြော��ာင်းး�အရာာဖြ�စ််သည့််� ဖက််ဒရယ််စနစ််၊ ဒီီမိုု�ကရေ�စီီ၊ လူ့့�အခွွင့််�အရေး�းနှှင့််� ပဋိိ ပက္ခခဖြေ�ေရှှင်းး�ရေး�းဆိုု�င််ရာာ အကြော��ာင်းး�အရာာများ�း�ပါါဝင််သည့််� သတင်းး�စကားး�များ�း�ဖြ�စ််ကြ�ပါါသည််။ အော�ာက််ပါါ ကော�ာက််နုုတ်် ချျက််မှာာ� သုံးး��နှှစ််တာာကာာလ သတင်းး�စကားး�ဆန်းး�စစ််လေ့�့လာာမှုု အနှှစ််ချုု�ပ််ဖြ�စ််ပါါသည််။