ပြည်တွင်း် ဥြဖဒြါ တာဝန်မျာ်းကို တမင်တကာ ြျက်ကွက် ပခင််းပ င် လျစ်လျ ရှု ြစ်ခွဲသည်။၁ နင ို င ် တ ံ ကာအသိုင်း် အဝိုင်း် ကလည််း ယင််းကာလအတွင်း် အပမငဆ ် ံို်းအဆငထ ် စို်းရမ်ြူြန်မှုမျာ်း ကို ဖ ာ်ပြခွဲကကသည်။၂ သိုဖသာ် အာဏာသမ််းမှု၏ ဖနာက်ဆက်တွွဲ အရြ် နှြ်မှုမျာ်း ဆက်လက် ပ စ်ြွာ်း လာသည်နင ှ အမျှ ် ၊ က် လူမှုအ ွွဲွဲ့ အစည််းမျာ်း အတွက် အချက်အလက် အရင််းအပမစ်ရရှနင်မှု နည််းြါ်း လာခွဲသည်။၃ နစ်နာ ထခိုက်မှုရှသည် ဂျာနယ်လစ်မျာ်း၏ အဖရအတွက်နင ှ ် အဖပခအဖန အကျဥ််းကိုသာ ဖ ာ်ပြ နင ို ရ ် ို အ ံ ပြင်၊ ထိုထက်ြို၍ ခိုငမ ် ာဖသာ ခွွဲပခမ််းစတ်ပ ာမှုမျာ်း လိုြ်ဖဆာင် ရန်မှာမူ အခက်အခွဲ ရှလာသည်။ ဂျာနယ်လစ်မျာ်း၏ ဤအစီရင်ခံစာသည် လွတ်လြ်မှု ရည်ရွယ်ထာ်းပြီ်း၊ အရြ် ဆံို်းရှု ံ်းခွဲရသည် အာဏာသမ််းပြီ်း အဖပခအဖနမျာ်းကို သံို်းနှစ်အကကာတွင် ရှင်း် လင််းစွာ ဖ ာ်ပြရန် က်အ ွွဲွဲ့အစည််းမျာ်း၏ ဖစာငက် ကည်ဖလလာမှုမျာ်းနှင် တရာ်းဥြဖဒ ဆိုငရ ် ာ ခွွဲပခမ််းစတ်ပ ာမှုမျာ်းကို အဖပခခံကာ ဖရ်းသာ်းပြြုစိုကာတင်ပြ ထာ်းပခင််းပ စ်သည်။ ဤသိုဖတသန အစီရင်ခံစာ၏ ြထမြိုင်း် တွင် ၂၀၂၁ ခိုနှစ် ဖ ဖ ာ်ဝါရီလမှ ၂၀၂၅ ခိုနှစ် ဖ ဖ ာ်ဝါရီလ အထ ကာလအတွင်း် ဥြဖဒြိုင်း် နှင် ဆက်စြ်လျက်ရှသည် ဂျာနယ်လစ်မျာ်း၏ အမှုအခင််းမျာ်းကို ဖလလာဆန််းစစ် ထာ်းသည်။ ဒိုတယြိုင်း် တွင် အမျြု်းသမီ်း ဂျာနယ်လစ်မျာ်း၏ အဖပခအဖနမျာ်း ကို ခွွဲပခမ််းစတ်ပ ာပြ ထာ်းသည်။ တတယြိုင်း် တွင် သတင််းမီဒယ ီ ာ လိုြ်ငန််းမျာ်း အဖြေါ် သက်ဖရာက် မှု ရှသည် ရလဒ်မျာ်းကို အကကမ််း ျင််း ဖ ာ်ပြထာ်းသည်။ အစီရင်ခံစာသည် လွတ်လြ်ခွင် ဆံို်းရှု ံ်းမှုကို အဓက ပြြုစို ဖ ာ်ပြထာ်းဖသာ်လည််း၊ စာမျက်နာှ ၁၉ တွင် ပမန်မာနင ို င ် ံ တြ်မဖတာ် အာဏာြိုငမ ် ျာ်း လက်ထွဲတွင် ဂျာနယ်လစ်မျာ်း ကကံြုဖတွွဲ့ ခွဲရသည် တပခာ်းဖသာ လူအခွငအ ် ဖရ်း ချြု်းဖ ာက်မှု မျာ်းကိုလည််း အကျဉ်းသဖ ာ ထည်သွင်း် ဖ ာ်ပြထာ်းသည်။ ၁ ပမန်မာနင ို င ် သ ံ ည် နင ို င ် ဖ ံ ရ်း နှင ် နင ို င ် သ ံ ာ်း အခွငအ ် ဖရ်းဆိုငရ ် ာ နင ို င ် တ ံ ကာြဋညာဉ သိုမဟိုတ် ညှဉ်းြန််းနှြ်စက်မှု ဆနက ် ျင်ဖရ်းအပြည်ပြည်ဆိုငရ ် ာ ကွနဗ ် င််းရှင်း် တွင ် ြါဝင်သည် အ ွွဲွဲ့၀င် နင ို င ် မ ံ ဟိုတ်ဖသာ် လည််း ဂျီနဗ ီ ာကွနဗ ် င််းရှင်း် တွင ် ြါ၀င်ဖသာ နင ို င ် ံ တစ်နင ို င ် ံ ပ စ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုငရ ် ာ လူအခွငအ ် ဖရ်း ဖကကညာစာတမ််း ဖအာက်ရှ ကို လသမဂဂ အ ွွဲွဲ့ဝင်ပ စ်သည်။ ထိုဖကကညာစာတမ််း၏ အချြုွဲ့အြိုင်း် မျာ်း ကို နင ို င ် တ ံ ကာ ဥြဖဒနှငအ ် ညီ တရာ်းဝင် ကျငသ ် ံို်းရမည် တာ၀န်ရှလာပြီ ပ စ်သည်။ လွြ်လြ်စွာ ထိုတ်ဖ ာ်ဖ ပြာဆို ခွငအ ် ဖြေါ် နင ို င ် တ ံ ကာစံနန ှု ်း် မျာ်းကို ကိုလသမဂဂ လူအခွငအ ် ဖရ်းဖကာ်မတီ (၂၀၁၁) ထိုတ်ပြန်ဖသာ “အဖထွဖထွ မှတ်ချက် အမှတ် ၃၄” တွင ် ရှင်း် လင််းဖ ာ်ပြခွဲသည်။ ၎င််း ၏ ၇ ြိုဒမ ် တွင ် နင်င ံ ၏ အစတ်အြိုင်း် အာ်းလံို်းတွင ် ယင််းစံနန ှု ််းမျာ်း အကျံြု်းဝင်သည်ဟို ဖ ာ်ပြထာ်းသည် ။ ၂ ကိုလသမဂဂ လံိုပခံြုဖရ်းဖကာင်စီ (၂၀၂၂)၊ "ဆံို်းပ ၃ ဥြမာအာ်းပ တ်ချက် ၂၆၆၉ င ် Reporting ASEAN သည် ၎င််း၏အစီအစဉ ြတ်သမ််းသည်အထ ဖဒတာမျာ်းကို ထိုတ်ပြန်ခွဲသည် ။ www.icnl.org 5