မြန်ြာနင ို င ် ံ : လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် ဖပေါ်သက်ဖ ာက်ဖနသည့်် ဥပဖေစည််းြျဥ််းြျာ်းအဖ ကာင််း ဖ ်းသာ်းဖ ာ်မပချက်စာတြ််း ရှ ြည်မ စ်ပပီ်း၊ ပစ်ြှတ်ထာ်းသည့််အဖ ကာင််းအ ာြျာ်းကိုသာ ပတ်ပင် န် စနစ်တကျစီစဥ်ဖ ်းဆွထာ်း ြည် မ စ်ကာ၊ လိုပ်ထံို်းလိုပ်နည််းနှငအ ့်် ညီလံိုဖလာက်စွာဖဆာင် ွ က်ြှုရှပပီ်း၊ တ ာ်းစီ င်ဖ ်းပိုင်း် သြ ို ့် ဟိုတ် က်စပ်တ ာ်းစီ င်ဖ ်းပိုင်း် ၏ ကကီ်း ကပ်ကွပ်ကြှုကို ခံယ ြည်မ စ်သည်။ နင ို င ် ြ ံ ျာ်းအဖနမ င့်် ကာ်းခံဖဆာင် ွ က်သြျာ်း (ဥပြာ- ရှာဖ ွဖ ်းအင်ဂျင် (search engines) ြျာ်း၊ လြှု ကွနယ ် က်နက်ဖဝ့်ါြျာ်း သြဟို ို ့် တ် အင်တာနက်ဝန်ဖဆာင်ြှုဖပ်းသြျာ်း) အာ်း ၎င််းတြှ ို ့် လက်ခံ (host) ဖပ်း သည့်် သြဟို ို ့် တ် ထိုတ်လွှင့်် (transmit) ဖပ်းသည့်် အဖ ကာင််းအ ာြျာ်းအတွက် တင််း ကပ်စွာ တာဝန်ခံ ဖစမခင််းြှ ဖရှာင် ကဥ်သင်သ ို ့် တ် က်စပ်တ ာ်းစီ င်ဖ ်းအ ွွဲ့ ြှ အြန်လ ့် ည်။ တ ာ်းစီ င်ဖ ်း သြဟို ့် ိုအပ် မခင််းအပါအဝင် - လံိုဖလာက်သည့်် လိုပ်ထံို်းလိုပ်နည််းပိုင်း် ဆိုင် ာ ဖစာင်ဖ ့် ရှာက်ကာကွယ်ြှုြရှပ အ ဖ ကာင််းအ ာြျာ်းအာ်း ကာ်းခံလိုပ်ဖဆာင်သြျာ်း က်ြှ စစ်ဖဆ်း ယ်ရှာ်းဖပ်း န် လိုအပ်ဖစသည့်် ဥပ ဖေြျာ်းသည် အထင်က လအခွ ့်် ဖ ်းဆင ို ် ာ မပဿနာြျာ်းကို ပို၍စို်း ြ် ဖစသည်။ ့် ငအ ၃။ ြီ ေယ ီ ာ ထန်ျားဖက ာင်ျားမခင်ျား ဤအပိုင်း် တွင် လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငန ့်် င ှ က ့်် ိုက်ညီသည့််နည််းလြ််းမ င့်် သတင််းြီေယ ီ ာကဏ္ဍ အာ်း စည််းြျဥ််းစည််းကြ််းချြှတ်ထန််းဖကျာင််း န်အတွက် အဓက လကခဏာ ပ်ြျာ်းနှင့်် နည််းလြ််းြျာ်း ကို ဖ ာ်မပဖပ်းထာ်းသည်။ ပထြပိုင်း် တွင် - ထန််းဖကျာင််းဖ ်းအ ွွဲ့ြျာ်း၏ အြှီသဟကင််းလွတ်လပ် န်လို အပ်ြှု၊ စည််းြျဥ််းစည််းကြ််းသည် စံိုလင်ကွမပာ်းြှုကို အာ်းဖပ်း န်လိုအပ်ြှု နှင့်် အဓက စီ်းပွာ်းဖ ်းဆိုင် ာ ဖဆာင် ွ က်ချက်ြျာ်း - စသည့်် နယ်ပယ်စံိုတွငအ ် ကျံ ်းဝင်သည့်် (cross-cutting) အဓက သတင််းြီေယ ီ ာ စည််းြျဥ််းစည််းကြ််း ၃ ပ်တက ို ့် ို အသာ်းဖပ်းဖ ာ်မပထာ်းသည်။ ေိုတယပိုင်း် တွင-် စာနယ်ဇင််းသြာ်းြျာ်း၊ ပံိုနပ် ှ ြီေယ ီ ာ၊ ရိုပ်/သံ ထိုတ်လွှငတ ့်် င်ဆက်ြှုြီေယ ီ ာ၊ အြျာ်းမပည်သဝန်ဖဆာင်ြှု ရိုပ်/သံ ထိုတ်လွှငတ ့်် င် ဆက်ဖ ်း နှင့်် အွနလ ် ိုင်း် အဖ ကာင််းအ ာ စသည့်် အဓကသတင််းြီေယ ီ ာ အြျ ်းအစာ်းြျာ်းကို အပိုင်း် ပိုင်း် ခွ ၍ ဖ ာ်မပဖပ်းထာ်းသည်။ ၃.၁ မခံျုငံဖ ု ာ်မပခ က် သတင််းြီေယ ီ ာ ထန််းဖကျာင််း ာတွင် အဓက အဖမခခံြ ၃ ပ်တပါဝင် ို ့် သည်• လွတ်လပ်ခွင့်် : စည််းြျဥ််းဥပဖေြျာ်းသည် သတင််းြီေယ ီ ာအ ွွဲ့/ဌာနြျာ်း၏ ွွဲ့စည််းတည်ဖထာင်ြှု နှင့်် လိုပ်ငန််းလည်ပတ်ဖဆာင် ွ က်ြှုတနှ ို ့် ငစ ့်် ပ်လျဥ််း၍မ စ်ဖစ၊ ၎င််းတဖ ို ့် ်းသာ်းတင်ဆက်သည့်် အ ဥပဖေနှင့်် ေီြိုကဖ စီ စင်တာ (Centre for Law and Democracy) သည် ေီြိုကဖ စီအတွက် အဖမခခံအခွငအ ့်် ဖ ်းြျာ်းအဖပေါ် တ ာ်းဥပဖေဆိုင် ာ ကျွြ််းကျင်ြှုဖပ်းအပ် န် နင ို င ် တ ံ ကာတွငလ ် ိုပ်ဖဆာင်ဖနသည့်် အကျ ်းအမြတ်အတွက်ြဟိုတ်ဖသာ လအခွ ့်် ဖ ်းအ ွွဲ့အစည််းတစ်ခို မ စ် ပါသည် ့် ငအ 21