မတရာ်း
မ််းဆီ်းမှုမျာ်းကို“လွတ်လြ်စွာ ထိုတ်ဖ ာ်ဖပြာဆိုခွငအ
် ာ်း ချြု်းဖ ာက်သည် ရာဇဝတ်မှု” ဟို
သတ်မှတ် ဖ ာ်ပြထာ်းသည်။ ၁၃ထိုအပြင်၊ အချြုွဲ့ဖသာကစစရြ်မျာ်းတွင် ယင််းသို မတရာ်း ချြုြ်ဖနှာင်
ပခင််းသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုြင် ဖပမာက်သည်ဟို ထည်သွင်း် သတ်မှတ်ထာ်း ကကသည်။၁၄
တြ်မဖတာ်သည် ဂျာနယ်လစ်မျာ်းအာ်း
မ််းဆီ်းထန််းသမ််းသည် လိုြ်ငန််းစဉတစ်ဖလျှာက်လံို်းတွင်
နင
ို င
် တ
ံ ကာ စံနန
ှု ်း် မျာ်းကို မလိုက်နာခွဲ သကွဲသို၊ ပမန်မာနင
ို င
် ၏
ံ
ကိုယ်ြိုင် ဥြဖဒနှင် လိုြ်ထံို်း
လိုြ်နည််းမျာ်း ကိုလည််း လိုက်နာခွဲပခင််း မရှခွဲြါ။ ၁၅ မ််းဆီ်းခံ ထာ်းရဖသာ ဂျာနယ်လစ်မျာ်းကို တရာ်း
နည််းလမ််းကျဖသာ အချန်ကာလအတွင်း် တရာ်းရံို်းသို တင်ပြဖလြင် မရှခွဲသလို၊ ၎င််းတိုကို ဖရှ ွဲ့ဖန
မျာ်းနှင် ဖတွွဲ့ဆံိုခွငလ
် ည််း မပြြုခွဲဖြ။
မ််းဆီ်း ခံလာရသည် ဂျာနယ်လစ်မျာ်းအာ်း ရွဲစခန််းမျာ်းတွင်
ချြုြ်ဖနှာင်ထာ်း ဖလရှပြီ်း ၊ ထိုမှတဆင် စစ်ဖကကာဖရ်း စခန််းမျာ်းသို သာ ဖခေါ်ဖဆာင်သွာ်း ဖလရှ သည်။
မသာ်းစိုဝင်မျာ်းနှင် လိုြ်ဖ ာ် ကိုင် က်မျာ်းသည် ၎င််းတို၏ ဖနရာ သိုမဟိုတ်
မ််းဆီ်းခံရသည်
အဖကကာင််း အရင််းကိုြင် မသရှနင
ို ခ
် ွဲကကြါ။ ဂျာနယ်လစ် တစ်ဦ်းချင််းစီ အာ်း စစ်ဖကကာဖရ်း စခန််းမျာ်း
တွင် ၂ ရက်မှ ၁၄ ရက် အထ ထန််းသမ််း ပြီ်းဖနာက် ဖထာင်သို လွှွဲဖပြာင််းထာ်းဖလရှသည်။ မ််းဆီ်း
ဖထာင်ချခံထာ်းရဖသာ ဂျာနယ်လစ်မျာ်းကို နင
ို င
် ရ
ံ ှ ဖနရာအနှံ တွင် အကျဉ်းချထာ်းဖလရှပြီ်း၊ ၎င််းတို
အနက် ၃၃ %သည် ရန်ကိုနရ
် ှ အင််းစန်အကျဉ်းဖထာင်တွငလ
် ည််းဖကာင််း၊ အို်း
ို အကျဉ်း ဖထာင်
(မနတဖလ်းပမြုွဲ့)၊ ပမစ်ကကီ်းနာ်း အကျဉ်းဖထာင် (ကချင်ပြည်နယ်)၊ ြိုသမ်အကျဉ်းဖထာင် (ဧရာဝ တီတိုင်း် )၊
ဖတာင်ဖလ်းလံို်း
အကျဉ်းဖထာင်
(ရှမ််းပြည်နယ်)နှင်
သာယာဝတီ
အကျဉ်းဖထာင်
(ြွဲခူ်းတိုင်း် )တိုတွငလ
် ည််းဖကာင််း စိုစိုဖြါင််း ၂၇ %ခနအ
် ာ်း ထန််းသမ််းထာ်းသည် ။
ဂျာနယ်လစ် အချြုွဲ့၏ မသာ်းစိုဝင်မျာ်းကိုလည််း တြ်မဖတာ်မှ
မ််းဆီ်းထန််းသမ််းခွဲသည်။ ဂျာနယ်
လစ်မျာ်းအာ်း သတင််းမှနရ
် ယူမှုကို ရြ်တနဖ
် စပခင််း၊ သိုမဟိုတ် တြ်မဖတာ်၏ အလိုကျ အတိုင်း်
ဝန်ခံလာဖစရန်
အာ်းဖြ်းသည် ရည်ရွယ်ချက်ပ င် လိုြ်ပခင််းပ စ်သည်။ အနည််းဆံို်း အမှုနစ
ှ ်ခိုတွင်
ဂျာနယ်လစ်မျာ်း၏ ကဖလ်းမျာ်းကို
မ််းဆီ်းကာ ရက်အနည််းငယ်ကကာ စစ်ဖဆ်း ဖမ်းပမန််း ပခင််းပြြုခွဲ
၁၃ ကိုလသမဂဂ လူအခွငအ
် ဖရ်း မဟာမင််းကကီ်းရံို်း (၂၀၁၂) ထိုတ်ပြန်သည် “ဖ
ာ် ပြချက်၏ လွတ်လြ်ခွငအ
် ဖြေါ် ရာဇဝတ်မှုမျာ်းဆိုငရ
် ာ
ြူ်းတွွဲဖကကညာချက်”။
၁၄ ကကည်ရန် — ဖရာမ
အပြည်ပြည် ဆိုငရ
် ာ ရာဇ၀တ် တရာ်းရံို်း ြဋ ညာဉ၊ (Rome Statute of the International Criminal Court) ထွဲရှ
ြိုဒမ
် ၈ တွင ် စစ်ရာဇဝတ်မှုမျာ်း၊ ြိုဒမ
် ၇ တွင ် လူသာ်းတိုအဖြေါ် ရာဇဝတ်မှုမျာ်းနှင ် ဆိုငဖ
် သာအဖကကာင််းအရာမျာ်း ဖ ာ် ပြထာ်းသည်။
ထိုအပြင် ကိုလသမဂဂ လူအခွငအ
် ဖရ်း ဖကာ်မတီ (၂၀၁၁) ထိုတ်ပြန်ခွဲသည် "အဖထွဖထွမှတ်ချက် အမှတ် ၃၄" ၏ ၂၃ ြိုဒက
် ိုလည််း
ကကည်နင
ို သ
် ည်။
၁၅
တြ်မဖတာ် အိုြ်ချြုြ်မှုဖအာက်ရှ တရာ်းဖရ်းစနစ်အဖကကာင််း ြိုမိုသရှလိုြါက Free Expression Myanmar (၂၀၂၃) ထိုတ်ပြန်ခွဲသည်
“ပမန်မာတြ်မဖတာ်၏ 'တရာ်းဖရ်းစနစ်'” ကို ဖလလာနင
ို သ
် ည် ။
www.icnl.org
11