မြန်ြာနင ို င ် ံ : လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် ဖပေါ်သက်ဖ ာက်ဖနသည့်် ဥပဖေစည််းြျဥ််းြျာ်းအဖ ကာင််း ဖ ်းသာ်းဖ ာ်မပချက်စာတြ််း လံို်းတ၏ ို ့် အသံကို ကိုယ်စာ်းမပ နင ို ဖ ် စသည့်် အဖ ကာင််းအ ာြျာ်း၏ စံိုလင်ကွမပာ်းြှုသည်- အမခာ်းအ ာ ြျာ်းအမပင် - သတင််းြီေယ ီ ာအြျ ်းအစာ်းြျာ်း စံိုလင်စွာတည်ရှြှု သြဟို ို ့် တ် သတင်ျားဌာန/အ ွဲ့ွ စံုလင်ကွ မပာျားြှု (Outlet diversity) တအဖပေါ် ို ့် တွင် ြတည်သည်။ အထ်းသမ င့်် နင ို င ် ြ ံ ျာ်းအဖနမ င့်် - အြျာ်းမပည် သဝန်ဖဆာင်ြှု၊ စီ်းပွာ်းမ စ် နှင့်် ပ် ွ ာလထိုအဖမခမပ ထိုတ်လွှငတ ့်် င်ဆက်သြျာ်း အပါအဝင် - အြျ ်းြျ ်း ဖသာ ရိုပ်/သံ ထိုတ်လွှငတ ့်် င်ဆက်သြျာ်း ပ်တည်နင ို သ ် ည့်် ပတ်ဝန််းကျင်တစ်ခိုကို န်တီ်းဖပ်းသင်ပ့် ပီ်း၊ ယင််း သတင််းဌာန/အ ွွဲ့တစ်ခိုချင််းစီတသည် ို ့် ြတကွမပာ်းဖသာ အမြင်ြျာ်း၊ အစီအစဥ်ြျာ်း နှင့်် တင်ဆက် သ/ပ သတ်ြျာ်းကို ဖဆာင်ကျဥ််းဖပ်းနင ို ြ ် ည် မ စ်သည်။ သတင််းြီေယ ီ ာပိုငဆ ် ိုငြ ် ှု စိုဖဝ်းသပ်သည််းဖန သည့်် မ စ်စဥ်ြျ ်း ပိုြိုြျာ်းမပာ်းလာပပီ်း အ င်ျားအမြစ် စံုလင်ကွမပာျားြှု (Source diversity) ြရှလ င် သ တင််းြီေယ ီ ာအဖ ကာင််းအ ာြျာ်းအဖပေါ်အမပင် ြီေယ ီ ာြျာ်း၏ လွတ်လပ်ြှုနင ှ ့်် အ ည်အဖသွ်းတို ့် အဖပေါ် ကိုပါ အဖ ်းပါဖသာနည််းလြ််းြျာ်းမ င့်် ထခိုက်သက်ဖ ာက်ြှုရှနင ို သ ် ည်။ လွတ်လပ်စွာထိုတ်ဖ ာ်ဖမပာဆိုခွငအ ့်် နင ို င ် ြ ံ ျာ်းအဖနမ င့်် - အ င််းအမြစ်၊ အသင််းအ ွွဲ့ နှင့်် အဖ ကာင််း အ ာ ပိုင်း် စသည့်် - စံိုလင်ကွမပာ်းြှု သံို်းြျ ်းစလံို်းကို မြြှင့််တင် န် တာဝန်ရှဖ ကာင််း အမြင်ကို အာဏာပိုင် ြျာ်း၏ ထိုတ်မပန်ဖ ကညာချက်အဖမြာက်အြျာ်းတက ို ့် ဖထာက်ခံ ဖ ာ်မပထာ်းသည်။ သဖသာ် ို ့် လည််း -ပံို နှပ်ြီေယ ီ ာနှင့်် ရိုပ်/သံ ထိုတ်လွှငတ ့်် င်ဆက်ြှု ြီေယ ီ ာြျာ်းအ ကာ်း ကွမပာ်းစွာ စည််းြျဥ််းချြှတ်ထန််း ဖကျင််း န် လိုအပ်ြှုရှဖ ကာင််း အပြ အသအြှတ်မပ ဖ ာ်မပထာ်းသည်။ နင ို င ် အ ံ ဖမြာက်အြျာ်းတတွ ို ့် င် ပံို နှပ်ြီေယ ီ ာကဏ္ဍအတွင်း် အ င််းအမြစ်စံိုလင်ကွမပာ်းြှုကိုသာ စည််းြျဥ််းဥပဖေချြှတ်ထန််းဖကျာင််းထာ်း သည်။ တစ်ချန်တည််းတွင် အချ ွဲ့ နင ို င ် ြ ံ ျာ်းတွငြ ် ပံိုနပ် ှ သတင််းြီေယ ီ ာကဏ္ဍအတွင်း် အဖ ကာင််းအ ာစံို လင်ကွမပာ်းြှု မြြှင်တ ှ သတင််းြီေယ ီ ာြျာ်းအတွက် လက်ဖအာက်ခံ ြီ ့် င်သည့််နည််းလြ််းတစ် ပ်အမ စ် ပံိုနပ် ေီယာဌာန (subsidies) အမ စ်ချဖပ်းထာ်းသည်။ အင်တာနက် ထွန််းကာ်းလာြှုသည်လည််း ြီေယ ီ ာဖစျ်းကွက်အတွက် စီ်းပွာ်းဖ ်းဆိုင် ာ စန်ဖခေါ်ြှုအသစ် ြျာ်းကို မ စ်ဖပေါ်ဖစပပီ်း၊ အထ်းသမ င့်် ေီဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ြှုြျာ်း ဖပေါ်ဖပါက်လာြှုဖ ကာင့်် ဖ ကာ်မငာြျာ်း ထည့််သွင်း် မခင််း (advertising) စသည့်် အခွနဝ ် င်ဖငွလြ််းဖ ကာင််း အ င််းအမြစ်ြျာ်း ဆံို်းရှု ံ်း သည်။ အ ထ်းသမ င့်် အွနလ ် ိုင်း် တွငဖ ် ဆာင် ွ ကသ ် အဖမြာက်အြျာ်း - အမခာ်းပလက်ဖ ာင််းြျာ်းပါဝင်ဖသာ်လည််း အသသာဆံို်းြှာ ဖ ့်စ် ိုတ် (Facebook) နှင့်် ဂဂယ် (Google) - တသည် ို ့် သတင််းအဖ ကာင််းအ ာြျာ်း နှင့်် ဖစ့်စပ်လိုပ်ဖဆာင်နင ို ် န် ို ာ (fora) ဖန ာြျာ်းအာ်းချတ်ဆက်ဖပ်းမခင််း နှင့်် န်တီ်းဖပ်းမခင််းအာ်းမ င့်် ဖ ကာ်မငာြျာ်းြှ ရှသည့်် အ ို်းအခဖငွြျာ်းြှ တစ်ဆင့်် တတယပါဝင်လိုပ်ဖဆာင်သ (third party) ၏ သ တင််းအဖ ကာင််းအ ာြျာ်းထံြှ ဝင်ဖငွြျာ်းဖအာင်မြင်စွာ ဖ ာ်ယဖန ကပပီမ စ်သည်။ ဤအဖမခအဖနြျ ်း တွင် ေီဂျစ်တယ်စနစ်မပ ြှုဖ ကာင့်် စာနယ်ဇင််းကဏ္ဍ အခွန် ဏ္ဍာ စံပံိုစံြျာ်း (revenue models) အဖပေါ် ဥပဖေနှင့်် ေီြိုကဖ စီ စင်တာ (Centre for Law and Democracy) သည် ေီြိုကဖ စီအတွက် အဖမခခံအခွငအ ့်် ဖ ်းြျာ်းအဖပေါ် တ ာ်းဥပဖေဆိုင် ာ ကျွြ််းကျင်ြှုဖပ်းအပ် န် နင ို င ် တ ံ ကာတွငလ ် ိုပ်ဖဆာင်ဖနသည့်် အကျ ်းအမြတ်အတွက်ြဟိုတ်ဖသာ လအခွ ့်် ဖ ်းအ ွွဲ့အစည််းတစ်ခို မ စ် ပါသည် ့် ငအ 24